بسم الله الرحمن الرحیم

نگارش و تنظیم معجم های مفهرس و فرهنگ های الفبایی برای کلمات قرآن کریم از موضوعاتی است که از دیر باز مورد اهتمام خادمان این مصحف شریف بوده است. به همین منظور تاکنون آثار متعدد و متنوعی به رشته تحریر درآمده که البته افتخار پدیدآورندگی اغلب این آثاراز آن دانشمندان اهل سنت بوده است. ملاحظه تعدادی از این آثار و مواجه شدن با برخی ضعف ها ی موجود در آن ها از یک سو و ملاحظه مقام رفیع قرآن و جایگاه بی نظیر آن ، این انگیزه را در بندۀ حقیربه عنوان مدعی پیروی از مکتب اهل بیت پیامبر برانگیخت که با عنایت حافظ این کتاب عظیم در حد وسع خود اثری تولیدنمایم که ضمن حفظ نقاط قوت آثار خادمین پیش کسوت – شکر الله مساعیهم و حشرهم الله مع القرآن –ضعف های آن ها را پوشش داده و اثری در خور و بایسته قرآن مجید باشد. و اما اینک بیان ضعف های عمدۀ یادشده و نیز ویژگی های اثر حاضر :

الف) آثار یاد شده نوعا کامل نبوده و شامل همه کلمات قرآن نمی گردد. به عنوان مثال، کتاب المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم تالیف استاد محمد فؤاد عبدالباقی مصری که معروفترین اثر در این زمینه است ، حروف ونیز برخی اسم ها را ندارد.از این رو بود که بعدها دو نفر از اساتید و دکاتر مصری و سعودی برای جبران این نقیصه ،اقدام به تحریر کتابی با عنوان معجم الادوات والضمائر تکمله المعجم المفهرس نمودند. و این در حالی است که اثر حاضر، کامل و جامع بوده و تمامی کلمات قرآن را شامل می گردد؛ به نحوی که هیچ کلمه مستقل قرآنی را نمی توان یافت که در این کتاب نیامده باشد.

ب) در آن آثار،کلمات به صورت پیوسته و بدون جداسازی کلمات مستقل از یکدیگر و نیز به صورت درهم و بدون جداسازی کلمات با اعراب های مختلف به نمایش درآمده اند. به عنوان مثال، عبارت (فسیکفیکهم) که مرکب از پنج کلمه مستقل است، به همین شکل و فقط در یک جا آمده است؛یعنی در معاجم مرتب شده بر اساس ریشه کلمات، فقط در قسمت (کاف) و در معاجم مرتب شده بر اساس الفبا فقط در قسمت (فاء).در حالی که دراثر حاضر ، این عبارت به تعداد کلمات مستقل اش تفکیک شده و هر کدام در محل مربوط خودش آمده است.بنابراین در این اثر،کلمات قرآن ابتدا بر اساس نوع آنها یعنی اسم و فعل و حرف بودنشان و سپس نوع اعراب آخرآنها یعنی فتحه و کسره و ضمه و سکون دار بودنشان و نیز تنوین و ال دار بودن شان از هم تفکیک و جدا شده اند.و در ابتدای هر کلمه نوع اسم و فعل و حرف بودن آن ذکر شده است که برای ارتقای مایه علمی کتاب و استفادۀ ویژۀ متخصصین مفید می باشد. در همین راستا گفتنی است کلمات مشابه در صورت اختلاف در نوع و معنا نیز از هم تفکیک شده اند. به عنوان مثال کلمه (ما) که مشترک بین اسم و حرف است و یا کلمه (تظاهرا) که مشترک بین صیغه های 5 و 11 است و یا کلمه (ألا) که مشترک بین ألای تنبیهیه و تحضیضیه است به صورت جدا از هم ذکر شده است.

ت) در برخی از آن آثار مواردی ازاشتباهات غیر تایپی و چاپی دیده می شود؛ به طوری که در برخی موارد، کلمات یا نقصان دارند و یا اضافه. به عنوان مثال، کتاب معروف المعجم المفهرس که همه ساله به کرات به چاپ می رسد، دارای این کاستی هااست:اللهِ: فاتحه/1؛ ذا: آل عمران/160، احزاب/17، بقره/245 و 255، حدید/11؛ رَبِّ(رَبِّنا): اسراء/108؛ عِندَ: بینه/8؛ مَعَ: انفال/19 و 46، مائده/84؛ یَعمَلونَ: بقره/144. و یا کتاب معجم الادوات والضمائر تکمله المعجم المفهرس دارای کاستی ها و اضافات زیر است: همزه استفهام: 2 مورد کم دارد؛ إلاّ: 5 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ إلی: 5 مورد کم دارد؛ إنَّ: 3 مورد کم دارد؛ أَن: 1 مورد کم دارد؛ أَنَّ: 2 مورد کم دارد؛ إِن: 4 مورد کم دارد؛ بِ: 3 مورد کم دارد؛ ذَلکَ: 4 مورد کم دارد؛ تاءتأنیث فعل: 4 مورد کم دارد؛ سَ: 7 مورد کم دارد؛ علی: 5 مورد کم دارد؛ عن: 1 مورد کم دارد؛ فَ: 22 مورد کم و 7 مورد اضافه دارد؛ فی: 10 مورد کم دارد؛ قد: 3 مورد کم دارد؛ لو: 1 مورد اضافه دارد؛ کاف تشبیه: 5 مورد کم دارد؛ ل: 10 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ لا: 6 مورد کم و 4 مورد اضافه دارد؛ الذین: 6 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ لکن: 1 مورد کم دارد؛ لکنّ: 1 مورد اضافه دارد؛ لم: 1 مورد کم دارد؛ لمّا: 1 مورد کم دارد؛ مَا: 18 مورد کم دارد؛ مَن: 10 مورد کم دارد؛ مِن: 5 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ نون تاکید مشدد: 5 مورد کم دارد؛ نون وقایه: 31 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ ال: 154 مورد کم و 33 مورد اضافه دارد؛ هذا: 4 مورد کم دارد؛ هذه: 4 مورد کم دارد؛ و: 48 مورد کم و 3 مورد اضافه دارد؛ یا: 1 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ أنا: 2 مورد کم دارد؛ انتم: 6 مورد کم دارد؛ نحن: 1 مورد کم دارد؛ هم منفصل: 2 مورد اضافه دارد؛ هو: 4 مورد کم دارد؛ هی: 1 مورد کم دارد؛ الف تثنیه فعل: 3 مورد کم دارد؛ تاء متکلم فعل:2 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ تاء مخاطب فعل: 5 مورد کم و 1 مورد اضافه دارد؛ تُم: 4 مورد کم دارد؛ تُنّ: 1 مورد کم دارد؛ نون تأنیث فعل: 1 مورد اضافه دارد؛ واو جمع فعل: 14 مورد کم و 10 مورد اضافه دارد؛ کاف مخاطب متصل: 2 مورد اضافه دارد. در حالی که در اثر حاضر تمامی مساعی به کار گرفته شد که چنین خطا هایی وجود نداشته باشد؛ چرا که بودن حتی یک مورد آن در بارۀ قرآن زیاد است.

ث) ترتیب کلمات در این آثار ، یا بر اساس ریشه کلمات است و یا بر اساس الفبا. در اولی ، به رغم علمی بودن، استفاده از آن برای ناآشنایان به دستور زبان عربی برای یافتن کلمه مورد نظر مشکل است و در دومی اگرچه این مشکل با ترتیب بر اساس الفبا حل شده، لکن مایه علمی یاد شده مورد غفلت و قربانی قرار گرفته است. در حالی که در اثر حاضر هر دو خصیصه حفظ شده است به این ترتیب که کلمات بر اساس الفبا مرتب شده اند و در انتهای هر کلمه بعد از یک فلش ، ریشه آن ذکر شده است.

ج)در این آثار به دلیل محدودیت فضا ،هر آیه به صورت پیرایش شده با محوریت کلمه مورد نظر در حد یک سطر و یا نیم سطر آمده است که باعث گشته در موارد قابل توجهی معنای مفیدی از آیه در ارتباط با کلمه مورد نظر حاصل نشود و لزوم مراجعه پژوهنده را به متن مصحف شریف به دنبال داشته باشد. در حالی که در اثر حاضر این نقیصه با آوردن تمامی آیه حل شده است.

ح) آثار یادشده غالبا به صورت کتاب بوده و دسترسی به آنها محدودیتهای خاص خود را دارد در حالی که این اثر در طراز خود از آثار نادری است که از طریق اینترنت و به صورت رایگان در دسترس همگان در جای جای عالم قرار دارد.

در پایان یادآورمی شود از آنجا که وجود حتی یک غلط درچنین آثاری برای مصحف شریف زیاد است از این رو تمامی مساعی به خرج داده شد تا کوچکترین کم و زیادی حتی در حد یک واو نیز وجود نداشته باشد. لیکن با توجه به اینکه فقط ذات مقدس خودش مصون از اشتباه است از خوانندگان گرامی انتظار می رود به عنوان وظیفه قرآنی، اغلاط احتمالی را تذکر دهند تا نسبت به اصلاح آنها اقدام مقتضی به عمل آید.

دراینجالازم است مراتب سپاس خود را از خداوند منان به عدد ما لا یحصی اعلام دارم که توفیق تولید اثر حاضر را به بندۀ کمترین عطا فرمود.و امیدوارم که قرآن کریم در روزی که همه،تهی دستانه به دنبال زاد و توشه ای برای رهائی از وحشت آن روز ند، شفاعت ما را در درگاه حضرت حق بنماید. و نیز جا دارد از زحمات خانواده ام که در برخی مراحل تولید این اثر، یار و مدد کارم بودند تشکر کنم و پاداش نیکو را برای ایشان از قرآن مجید طلب نمایم به ویژه مهندس حسن زینالی که امور مربوط به تبدیل این اثر مکتوب به دیجیتال و قابل عرضه در اینترنت را فراهم نمود. شایان ذکر اینکه هدیه استفاده از این اثر ،صلوات مکرر بر محمد(ص) و آل محمد(ص) و دعا برای اموات مؤمنین و مؤمنات به ویژه پدر و مادر این حقیر می باشد.

 
 
 
 
کلیه حقوق وب سایت محفوظ بوده واستفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلا مانع است